Nguồn gốc và ý nghĩa của việc làm bánh trôi, bánh chay trong ngày Tết Hàn thực

Nguồn gốc và ý nghĩa của việc làm bánh trôi, bánh chay trong ngày Tết Hàn thực


Lượt xem: 896

Tết Hàn thực (3-3 âm lịch) hàng năm, người Việt thường có tục lệ dâng lên tổ tiên các món bánh trôi, bánh chay để tỏ lòng thành kính. Đây không chỉ là một nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn là nét đẹp trong nghệ thuật ẩm thực. Vậy nguồn gốc của ngày Tết Hàn thực bắt nguồn từ đâu và tục lệ làm bánh trôi, bánh chay có ý nghĩa như thế nào ? Mời các bạn cùng Kết Nối Kiến Thức đi tìm hiểu nhé.

loading...
loading...

1. Tìm hiểu nguồn gốc của ngày Tết Hàn thực 3/3 âm lịch.

Tết Hàn thực hiểu theo tiếng Hán là Tết ăn đồ lạnh, phong tục cổ truyền này có nguồn gốc từ Trung Hoa với một câu chuyện ly kỳ được truyền tụng qua nhiều đời. Câu chuyện kể rằng vào thời Xuân Thu (770 - 221), vua Tấn Văn Công nước Tấn gặp loạn nên phải bỏ nước lưu vong sống cảnh nay trú nước Tề, mai ở nước Sở. Bấy giờ, có một hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi, theo phò vua đã giúp đỡ nhiều mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, biết lương thực cạn kiệt, Giới Tử Thôi đã lén cắt một miếng thịt đùi mình nấu lên dâng vua. Khi ăn xong, vua hỏi ra mới biết và đem lòng cảm kích vô cùng.

Giới Tử Thôi theo phò vua Tấn Văn Công trong vòng 19 năm trời, cùng nếm mật nằm gai, khổ luyện thành tài. Sau này, Tấn Văn Công dành lại được ngôi vương, trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu cho những người có công khi tòng vong thế nhưng lại quên mất ông. Giới Tử Thôi cũng không oán giận gì, nghĩ mình theo vua phò vua là chuyện nên làm nên ông cho rằng những việc đó đâu có gì đáng nói.

Vì thế, ông về nhà đưa mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn. Nhà vua về sau nhớ ra, cho người đi tìm Tử Thôi, nhưng vì là người không tham danh vọng ông nhất quyết không quay về lĩnh thưởng, Tấn Văn Công ra lệnh đốt rừng chỉ vì muốn thúc ép Tử Thôi quay về. Không ngờ ông quyết chí và hai mẹ con cùng chịu chết cháy trong rừng.

Nhà vua hối hận cho lập miếu thờ. Hàng năm, cứ đến ngày 3-3 (ngày chết cháy của 2 mẹ con Tử Thôi) thì cấm dùng lửa nấu ăn, ngay cả việc làm cỗ cúng cũng phải làm từ hôm trước, và ngày ngày được coi là ngày Tết Hàn thực.

làm bánh trôi bánh chay trong ngày Tết Hàn thực

Bánh trôi bánh chay truyền thống trong ngày Tết Hàn thực

2. Ý nghĩa của phong tục làm bánh trôi, bánh chay trong Tết Hàn thực của người Việt

Tuy có nguồn gốc từ Trung Hoa nhưng ngày Tết Hàn thực ở Việt Nam vẫn mang những sắc thái rất riêng. Vào ngày 3-3 âm lịch hàng năm, người Việt đều nấu đồ ăn chín để nguội và dâng lên tổ tiên với tấm lòng thành kính nhất nhằm tưởng nhớ đến công ơn dưỡng dục của những người đã khuất.

Khác với ngày Tết Hàn thực ở Trung Hoa, vào ngày này người Việt không kiêng lửa mà vẫn nấu nướng bình thường. Đặc biệt hơn nữa là người Việt còn sáng tạo ra bánh trôi, bánh chay với ý nghĩa tượng trưng đó là những thức ăn nguội - Hàn thực.

bánh trôi bánh chay

Món bánh chay cách điệu với nhiều màu sắc hấp dẫn

Tết Hàn thực của người Việt chủ yếu mang ý nghĩa hướng về cội nguồn nhằm tưởng nhớ công lao của những người đã khuất. Chẳng hạn người Việt có lệ dâng bánh trôi lễ Hai Bà Trưng vào ngày mùng 6/3 ở Hà Nội. Tiếp đó, ngày giỗ tổ Hùng vương mùng 10/3 người Việt từ khắp mọi miền tổ quốc về đền Hùng, Phú Thọ thắp hương và dâng cúng những đĩa bánh trôi bánh chay, tưởng nhớ cội nguồn... Như thế, rõ ràng tết Hàn thực của ta mang màu sắc dân tộc rất riêng, trường tồn trong quá trình dựng nước và giữ nước.

Từ xa xưa bánh trôi, bánh chay đã đi vào thơ ca dân tộc như những món ăn đặc trưng phổ biến của người Việt. Hai loại bánh trôi và chay đều làm từ bột gạo nếp thơm, bánh trôi nặn viên nhỏ có vỏ bên ngoài trắng, bên trong nhân đường đỏ, khi làm xong thả vào nồi nước sôi, khi bánh nổi lên mặt nước là chín rồi vớt ra. Còn bánh chay thì nặn hình tròn lớn, nhân đỗ xanh nấu cùng với nước bột sắn dây.

làm bánh trôi bánh chay

Cứ đến ngày 3-3 âm lịch là người người, nhà nhà nô nức làm bánh trôi, bánh chay (Ảnh: Internet)

Vào ngày Tết Han thực, cùng người thân thưởng thức một đĩa bánh trôi, bánh chay ta như cảm nhận được nhân tình thế thái. Nhiều người còn cho răng, ăn bánh trôi bánh chay để ôn lại những chuyện xưa cũ, chuyện một thời đã xa của dân tộc.

Cũng có tích kể lại rằng bánh trôi bánh chay có từ thời Hùng Vương và tục làm hai thứ bánh này để nhắc nhớ về sự tích "bọc trăm trứng" của Âu Cơ. Bánh trôi tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con lên rừng theo mẹ. Bánh chay tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con theo cha xuống biển.

Và những truyền thống này đã ăn sâu vào tiềm thức người Việt, để rồi cứ đến ngày Tết Hàn thực, người người nhà nhà lại nô nức chuẩn bị làm bánh trôi, bánh chay. Với mùi thơm phức của đỗ xanh, đường mật khiến cho không khí tết Hàn thực dường như trở nên sôi động và ý nghĩa hơn.

Tin tức khác